Patostreaming - jakie kary grożą za transmisję przemocy i poniżania?
Patostreming – jakie kary grożą za transmisję przemocy i poniżania? Nowelizacja Kodeksu karnego wprowadzająca odpowiedzialność karną za patostreaming weszła w życie 23 sierpnia 2026 r. Nowe przepisy przewidują karę pozbawienia wolności do 3 lat za publiczne rozpowszechnianie za pośrednictwem sieci teleinformatycznej określonych treści, w tym przedstawiających przemoc wobec zwierząt, popełnianie czynów zabronionych lub poniżające traktowanie innej osoby. Surowsza odpowiedzialność karna grozi w przypadku, gdy treści przedstawiają małoletniego – w takim przypadku kara może wynosić od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
Uzasadnienie przepisów
Jak wynika z treści uzasadnienia do znowelizowanych przepisów, geneza językowa wskazuje, iż pojęcie patostreamu, patostreamingu pochodzi z połączenia dwóch słów „patologia” oraz stream (ang.) „strumień”. cyt.: „(…) pojęcia tego używa się na określenie transmisji, cyfrowego przekazu (strumień informacji). Patostreamy zatem to filmy nagrywane na żywo (bez scenariusza czy cech filmu fabularnego), emituje je patostreamer – ich wytwórca[1]. Rozwój technologiczny, który obserwujemy w minionych dekadach, upowszechnienie się nowych technologii informacyjnych i twórcza inwencja w ich wykorzystaniu sprawiły, że wraz z nim nastąpiły zmiany zachowań, tak komunikacyjnych, jak i społecznych[2]. Warto również zaznaczyć, że „wiedzą notoryjną jest stwierdzenie, że patostreamy stanowią zjawisko szkodliwe, potencjalnie świadczące o demoralizacji i mające skrajnie niskie walory estetyczne[3]” (…)”.
Uzasadnienie przywołuje niepokojące statystyki, jednoznacznie wskazujące na fakt, iż jest to zjawisko, z jakim nastolatkowe mają do czynienia dwa razy częściej, niż przypuszczają ich rodzice, a motorem jaki kieruje ich jest ciekawość. Zaskakujący wniosek, jaki zaprezentowano, wskazuje iż u oglądających transmisje małoletnich, często występuje brak umiejętności jednoznacznego określenia, czy treści, jakie oglądają, to tzw. patostreamy
Autorzy uzasadnienia powołując się na literaturę wyróżniają kilka rodzajów patostreamingu:
- alko-streaming / drunk-streaming, spożywanie alkoholu podczas streamu;
- violence-streaming – streaming różnego rodzaju aktów przemocy; przemoc fizyczna (w tym także pobicia i bójki relacjonowane na żywo) i słowna, treści podżegające
do przemocy, groźby, obelgi itp.; - sex-streaming – rejestrowanie różnych dewiacji seksualnych, w tym aktów noszących znamiona pedofilii, np. zachęcania nieletnich do rozbierania się przed kamerą;
- daily-patostreaming – streamowanie codziennego życia, ze szczególnym naciskiem na transmitowanie tzw. „dymów”, czyli najbardziej spektakularnych wydarzeń podczas streamów, często reżyserowanych lub prowokowanych – zwykle są to bójki, picie alkoholu czy zażywanie narkotyków, prowokowane awantury itp.
Publiczne rozpowszechnianie treści w ramach patostreamingu ...
1) popełnienie czynu zabronionego zagrożonego karą pozbawienia wolności, jeżeli przedmiotem zamachu jest dobro osobiste,
2) przemoc wobec zwierzęcia z naruszeniem przepisów ustawy,
3) poniżające traktowanie innej osoby, nawet za jej zgodą,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Przepis przewiduje odpowiedzialność karną za publiczne rozpowszechnienie treści, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, treści które przedstawiają:
- popełnienie czynu zabronionego, zagrożonego karą pozbawienia wolności, jeśli przedmiotem takiego czynu jest dobro osobiste,
- przemoc wobec zwierzęcia z naruszeniem przepisów ustawy,
- poniżające traktowanie innej osoby, nawet wtedy, kiedy ma to miejsce za jej zgodą.
Surowsza kara, w przypadku nieletnich ...
Ustawodawca określił, wprost, że sankcja karna będzie wyższa, jeśli treści przedstawiać będą małoletniego, w takiej sytuacji sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 lat.
Fake, również karalny ...
Oznacza to, iż ustawodawca przewiduje, że karalność obejmować będzie także publiczne rozpowszechnianie treści (za pośrednictwem internetu) treści, które nie są a które jedynie mogą wywołać przekonanie odbiorcy, że przedstawiają zachowania wymienione w przepisie. Przepis wprowadza zatem kare za pokazywanie przestępstw pozorowanych.
Działalność artystyczna i inne ...
Ustawodawca wskazał, iż nie stanowią przestępstwa, takie czyny o jakich mowa w przepisie – ale – podjęte w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, informacyjnej, prasowej lub naukowej albo w celu ochrony interesu publicznego. Pamiętać należy o tym, iż po złożeniu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, za każdym razem, indywidualne podejmowane będę rozstrzygnięcia w sprawie, kwalifikacji działalności np. danego serwisu.
Edukacja i świadomośc
Ze zjawiskiem patostreamingu należy bezwzględnie walczyć, ale równie istotne znaczenie ma jego skuteczne przeciwdziałanie, w szczególności poprzez działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym. Konieczne jest uświadamianie, zwłaszcza młodzieży, że zachowania, które wskutek powszechności tego rodzaju treści mogą być postrzegane jako element codziennej rzeczywistości internetowej, nie pozostają poza zakresem zainteresowania organów ścigania. W określonych okolicznościach mogą bowiem podlegać ocenie prawnej, w tym również pod kątem spełnienia przesłanek czynów zabronionych związanych z patostreamingiem.
Szczególnego znaczenia nabiera zatem rozwijanie wśród młodych osób umiejętności rozpoznawania treści i zachowań, które mogą mieć charakter patostreamingu. Jak wskazano w uzasadnieniu do projektowanych przepisów, brak dostatecznej świadomości młodzieży w tym zakresie stanowi istotny argument przemawiający za koniecznością prowadzenia działań edukacyjnych. Sama penalizacja określonych zachowań nie będzie bowiem wystarczającym instrumentem przeciwdziałania temu zjawisku, jeżeli jego odbiorcy nie będą świadomi, gdzie przebiega granica pomiędzy kontrowersyjną lub szokującą treścią a zachowaniem, które może rodzić odpowiedzialność prawną.
Skuteczna walka z patostreamingiem powinna zatem obejmować nie tylko reagowanie na już popełnione czyny, lecz również budowanie świadomości prawnej użytkowników internetu. Szczególne znaczenie ma to w odniesieniu do osób młodych, które zarówno mogą być odbiorcami tego rodzaju materiałów, jak i – często nie mając świadomości konsekwencji swoich działań – stać się ich twórcami lub uczestnikami.
Materiały źródłowe
[1] E. Figas, W. Rokowski, Patostream: przejaw kryzysu moralnego czy oznaka nowych wartości? [w:] E.W. Pływaczewski,
D. Dajnowicz-Piesiecka, E. Jurgielewicz-Delegacz (red.), Prawo karne i kryminologia wobec kryzysów XXI wieku, Warszawa 2022, s. 397.
[2] P. Siedlanowski, Homo crudelis? Patostream – kolejna patologia w sieci, „Biuletyn Edukacji Medialnej”, 2/2018, s. 44.
[3] A. Ziobroń, Ocena poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny dotyczącej kryminalizacji zjawiska patostreamingu, «Palestra» 10/2023, s. 59.
Wniosek o informacje w sprawie wycieku danych MyDr
